Γερμανικοί FT: Γιατί δημοσιεύσαμε την επιστολή - σύσταση κατά του Τσίπρα..

Την επιλογή τους να απευθυνθούν στους Έλληνες ψηφοφόρους δύο ημέρες πριν από τις κρίσιμες εθνικές εκλογές και να τους συστήσουν "να αντισταθούν στον δημαγωγό", εννοώντας τον Αλέξη Τσίπρα, και να ψηφίσουν τη Νέα Δημοκρατία, υπερασπίζονται σήμερα οι Financial Times Deutschland σε σχετικό δημοσίευμά τους.

Η αρχισυνταξία της εφημερίδας επισημαίνει στη σημερινή έκδοση ότι οι FTD θεωρούν υποχρέωσή τους να περιλαμβάνουν όχι μόνο ειδήσεις, αλλά και σχόλια σε σχέση με το τι θεωρούν σωστό και τι λάθος.

"Μία ανοικτή και διαφανής έκφραση γνώμης είναι πιο παραγωγική και ειλικρινής από την έμμεση έκφραση συμπάθειας, πολιτική που ακολουθείται από άλλες εφημερίδες", εκτιμά η διεύθυνση του γερμανικού οικονομικού φύλλου και διευκρινίζει ότι "η σύσταση για την ψήφο στις εκλογές δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως έκφραση πίστης σε ένα συγκεκριμένο κόμμα", αλλά αναφέρεται, όπως επισημαίνεται, στην συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση.

"Οι FTD όλα αυτά τα χρόνια κάνουν τις επιλογές τους με κριτική σκέψη και δεν συνδέονται με συγκεκριμένο κόμμα ή συνασπισμό κομμάτων. Ο αναγνώστης είναι αρκετά ώριμος, ώστε να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα", τονίζεται.

Μέχρι τώρα η πρακτική αυτή αφορούσε μόνο τις γερμανικές εκλογές, τονίζουν οι FTD και εξηγούν πώς αποφάσισαν να γίνει η εξαίρεση:

"Οι ελληνικές εκλογές ήταν ιδιαίτερα σημαντικές και για το μέλλον της Ελλάδας, αλλά και για το μέλλον της Γερμανίας και των άλλων Ευρωπαίων. Η κατάληξή τους μπορεί να ρίξει την ευρωπαϊκή Ήπειρο σε υπαρξιακή κρίση και να καταστρέψει την επί δεκαετίες επιτευχθείσα κοινωνική και υλική ευημερία.

Γι' αυτό τον λόγο η εκλογική σύσταση της εφημερίδας δεν ήταν τίποτε λιγότερο αλλά και τίποτε περισσότερο από μία διαφανή έκφραση άποψης για την διαμόρφωση της κοινής γνώμης".

Στη σημερινή έκδοση δημοσιεύονται πάντως και κάποιες από τις αντιδράσεις που προκάλεσε στην Αθήνα το δημοσίευμα της Παρασκευής, τόσο από την πλευρά των κομμάτων όσο και από αυτήν του Τύπου.

Υ.Γ. Αυτά τα απολογητικά έπρεπε να τα πείτε μαζί με το άρθρο. "Η κατάληξή (των ελληνικών εκλογών) μπορεί να ρίξει την ευρωπαϊκή Ήπειρο σε υπαρξιακή κρίση και να καταστρέψει την επί δεκαετίες επιτευχθείσα κοινωνική και υλική ευημερία." Εννοεί κοινωνική και υλική ευημερία της Γερμανίας επιτευχθείσα σε βάρος των Ελλήνων, αφού η Γερμανία ευημερεί και οι Ελληνες αυτοκτονούν. Απαράλακτα όπως στην κατοχή οι ναζί δεν έδιναν δεκάρα αν πέθαιναν από την πείνα οι Ελλήνες. Τώρα οι Ευρωπαίοι θα λάβουν τα μέτρα "που θα βγάλουν την Ελλάδα της ευρωπαϊκής ηπείρου από την υπαρξιακή κρίση".¨Αξιος των πολιικών μας ο λαός μας.

Στα ύψη η αποχή...

Σχεδόν στο 38% έφτασε η αποχή στις εκλογές της 17ης Ιουνίου, σημειώνοντας αύξηση 2,5% σε σχέση με την εκλογική αναμέτρηση της 6ης Μαΐου. Ενδεικτικό είναι ότι στις εκλογές του 2004 το ποσοστό της αποχής δεν είχε ξεπεράσει το 24%.

Τα αποτελέσματα των εκλογών - Πρώτο κόμμα η ΝΔ..

ΔΕΙΤΕ τα αποτελέσματα από όλες τις περιφέρειες της Επικράτειας. Στο 2,8% η διαφορά μεταξύ της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ.


Τα τελικά αποτελέσματα όπως ανακοινώθηκαν από το υπουργείο Εσωτερικών:


ΝΔ  29,66%   Έδρες: 129

ΣΥ.ΡΙΖ.Α 26,89% Έδρες: 71

ΠΑΣΟΚ 12,28% Έδρες: 33

Aνεξάρτητοι Έλληνες 7,51% Έδρες: 20

Χρυσή Αυγή 6,92%  Έδρες: 18

ΔΗΜΑΡ 6,25%  Έδρες: 17

ΚΚΕ 4,5% Έδρες: 12 

Ποιοί έμειναν εκτός Βουλής - Η λίστα με τους 300 που εκλέγονται

Εκτός Bουλής έμεινε την τελευταία στιγμή η Φώφη Γεννηματά, δεύτερη βουλευτής επικρατείας του ΠΑΣΟΚ πίσω από τον Πύρρο Δήμα, δίνοντας τη θέση της στον πρώτο βουλευτή επικρατείας του ΚΚΕ Θανάση Παφίλη.
Έτσι, στη νέα βουλή, από τα ψηφοδέλτια επικρατείας των κομμάτων από τη ΝΔ εκλέγονται η Ντόρα Μπακογιάννη, ο Χαράλαμπος Αθανασίου, ο Χρύσανθος Λαζαρίδης και ο Γιάννης Μιχελάκης, από τον ΣΥΡΙΖΑ ο Μανώλης Γλέζος, η Θεανώ Φωτίου και ο Δημήτρης Τσουκαλάς, από το ΠΑΣΟΚ ο Πύρρος Δήμας, από τους Ανεξάρτητους Έλληνες ο Τέρενς Κουϊκ, από τη Χρυσή Αυγή ο Χρήστος Παππάς, από τη ΔΗΜΑΡ ο Σπύρος Λυκούδης και από το ΚΚΕ ο Θανάσης Παφίλης.

Μεταξύ άλλων εκτός βουλής έμειναν από την Ν.Δ, ο Γιάννης Παπαθανασίου (Β' Αθήνας), από το ΠΑΣΟΚ ο Μιχάλης Καρχιμάκης (Λασίθι), ο Δημήτρης Λιντζέρης (Β΄ Πειραιά), η Νάντια Γιαννακοπούλου (Μεσσηνία), ο Χάρης Τσιόκας (Β' Θεσσαλονίκης), ο Μανώλης Όθωνας (Ρέθυμνο). Από τους Ανεξάρτητους Έλληνες, ο Χρήστος Ζώης (Λάρισα), ο Γιάννης Μανώλης (Β’ Αθήνας), ο Παύλος Κοντογιαννίδης (Β’ Αθήνας), ο Δημήτρης Σταμάτης (Αιτωλοακαρνανία) και από το ΚΚΕ, ο  Ευ. Μπούτας (Καρδίτσα). 

Βέλη Κρούγκμαν για Ελλάδα!

Ο γνωστός οικονομολόγος, Πολ Κρούγκμαν, τα... έβαλε με τον τρόπο του με την Ελλάδα τονίζοντας ότι μετά από τον εκλογικό χάρτη της και το πως εκείνος διαμορφώνεται η χώρα μας «μπορεί να συνεχίσει την άκαρπη πολιτική της».

Το πρώτο του σχόλιο για το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών έκανε στην στήλη του ο Πολ Κρούγκμαν. Αναλυτικότερα έγραψε στους New York Times κείμενο που έχει ως τίτλο «Και μετά τι;». Στο κείμενο επισημαίνει μεταξύ άλλων ότι «όπως όλα δείχνουν στην Ελλάδα η Νέα Δημοκρατία είναι πρώτη.

Διασφάλισε μία οριακή νίκη, κερδίζοντας μόνο με λίγες ψήφους παραπάνω. Όμως το ποσοστό ήταν αρκετό για να πάρει το μπόνους. Τις 50 έδρες». Φρόντισε παράλληλα να ρίξει τα... καρφιά του, αναφέροντας «και τώρα οι Έλληνες θα μπορούν να συνεχίσουν να εφαρμόζουν την άκαρπη πολιτική τους. Yay!».

Σε άλλο μέρος του κειμένου του υποστηρίζει πως «ο Τζο Βίσενθαλ μας λέει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ήθελε πραγματικά να νικήσει. Προτιμούσε να δει την κυβέρνηση που θα βγει ν' αποτυγχάνει και άλλο.

Εκτός των άλλων κάνει λόγο για συνεχιζόμενη πανωλεθρία. Επιπλέον γράφει ότι «εφόσον οι πολιτικές που ακολουθεί η Ελλάδα αποτύχουν πλήρως, κάτι που είναι πολύ πιθανό, η Ελλάδα θα βγει από το ευρώ.

Όλο το ελληνικό οικοδόμημα θα διαλυθεί και θα κατηγορηθούν γι' αυτό οι ακραίοι, κάτι που είναι καλύτερο για όλους και τους βολεύει...». «Και η πανωλεθρία συνεχίζεται» καταλήγει ο Κρούγκμαν...

Αντικειμενικότητα...Παραποίησε τη δημοσκόπηση της Public Issue το ΒΗΜΑ!

Το «Βήμα» παραποιεί τις δημοσκοπήσεις; Αν οι αριθμοί δεν βολεύουν, τόσο το χειρότερο για τους αριθμούς! Το «αξιόπιστο «ΒΗΜΑ» του Ψυχάρη, αναποδογύρισε την δημοσκόπηση, και από 31,5% ΣΥΡΙΖΑ, 25,5% ΝΔ …τα παρουσίασε …ΑΝΑΠΟΔΑ!!!!!

Ο πανικός σε όλο του το μεγαλείο!!

Νυν υπέρ πάντων ο αγών. Εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ, βέβαια. Παραβιάζει κανείς ανοιχτές θύρες (ή, για να το πω απλούστερα, κλέβει εκκλησία) αν θελήσει να τεκμηριώσει ή να αναλύσει πώς το Βήμα ή η Καθημερινή, λ.χ., δίνουν, καθημερινά, αυτό τον αγώνα: ένα ξεφύλλισμα αρκεί για του λόγου του ασφαλές.

Ωστόσο, αυτή την Κυριακή 3 Ιουνίου, το Βήμα έκανε κάτι που δύσκολα θα φανταζόταν και ο πιο καχύποπτος: άλλαξε, στον σχετικό πίνακα, τα νούμερα της δημοσκόπησης της Public Issue.

Έτσι, ενώ η εταιρεία έδινε 31,5% στον ΣΥΡΙΖΑ και 25,5% στη Νέα Δημοκρατία, στον πίνακα του Βήματος διαβάζουμε το ακριβώς αντίθετο: ΝΔ: 31,5% και ΣΥΡΙΖΑ 25,5% (το δημοσίευμα του Βήματος: tovima.gr και η έρευνα της Public Issue: publicissue.gr).

Το γεγονός δεν είναι καθόλου αμελητέο, ούτε πρέπει να περάσει στα ψιλά.

Πρώτον, η Public Issue έχει αποδειχθεί, τα τελευταία χρόνια μια από τις πιο αξιόπιστες εταιρείες, ειδικά στις προβλέψεις του εκλογικού αποτελέσματος – επομένως μια πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ, και μάλιστα με μεγάλη διαφορά, που δίνει, έχει βαρύτητα.

Δεύτερον, χάρη σε αυτή την αντιστροφή, το Βήμα εμφανίζει, στο σχετικό δημοσίευμα, πέντε δημοσκοπήσεις της Παρασκευής 1.6 να δείχνουν όλες πρωτιά της ΝΔ – ενώ η πραγματικότητα είναι ότι τέσσερις (της Kάπα Research, της Rass, της Μarc και της Μetron Analysis) δείχνουν μικρό προβάδισμα της NΔ (μία με δύο μονάδες), και μία (της Public Issue) δείχνει τον ΣΥΡΙΖΑ να προηγείται με έξι μονάδες.

Πρόκειται άραγε για σφάλμα ή για συνειδητή παραποίηση; Μου φαίνεται δύσκολο να αποφασίσω. Η εκδοχή της «πατάτας» μού μοιάζει ανήκουστα ερασιτεχνική για μια εφημερίδα σαν το Βήμα. Η εκδοχή της παραποίησης (την οποία δεν αποκλείει το κείμενο του Βασίλη Χιώτη, στο οποίο ανήκει ο πίνακας, αφού και αυτό είναι γραμμένο σαν μην υπάρχει η επίμαχη δημοσκόπηση) μου φαίνεται εξωφρενική για μια εφημερίδα σαν το Βήμα, όσο κι αν έχει χοντρύνει το παιχνίδι.

Δεν έχει, νομίζω, τόση σημασία σε ποια από τις δύο παραπάνω εκδοχές θα καταλήξει ο καθένας μας. Μεγαλύτερη σημασία έχει (γιατί είναι ενδεικτικό της καταβαράθρωσης των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης) ότι, ενώ πριν από κάποια χρόνια θα ήμασταν σχεδόν σίγουροι ότι πρόκειται περί γκάφας –μεγάλης, χοντρής, πρωτοφανούς–, σήμερα δεν είμαστε.

Ας πάρουμε όμως την πιο αθώα και διασκεδαστική εκδοχή: το λάθος – ανθρώπινον γαρ, και άλλωστε πάντα βοηθάει, ως υπόθεση εργασίας, να παίρνουμε την πιο ευνοϊκή για τον «αντίπαλο». Και πάλι όμως, το πράγμα παραμένει σκανδαλώδες, και διόλου διασκεδαστικόν.

Όχι μόνο επειδή οι καιροί είναι πονηροί, το θέμα λεπτό κλπ. κλπ. Αλλά, επειδή, ενώ αυτή τηνπαραποιημένη και εντελώς αντεστραμμένη εικόνα τη διάβασαν χιλιάδες άνθρωποι (πάνω από 100.000 είναι η πανελλαδική κυκλοφορία του κυριακάτικου Βήματος, χώρια οι χιλιάδες ηλεκτρονικοί αναγνώστες), μορφώνοντας την ψευδή εικόνα ότι όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πρώτο κόμμα τη ΝΔ (και μάλιστα ότι δήθεν η Public Issue τη δείχνει θριαμβευτικά μπροστά, με έξι μονάδες), η εφημερίδα μέχρι το πρωί της Δευτέρας δεν έκανε τον κόπο να πει μισή κουβέντα, δεν είχε προβεί σε καμιά επανόρθωση ή συγγνώμη.

Γιατί ασφαλώς το Βήμα οφείλει και επανόρθωση και συγγνώμη: όχι τόσο προς τον ΣΥΡΙΖΑ ή την Public Issue, αλλά προς τους αναγνώστες της και τη δεοντολογία, πάνω απ’ όλα.

Focus: "Η Ελλάδα είναι ένα μπουρδέλο"..

"Η Ελλάδα είναι ένα μπουρδέλο" είναι ο τίτλος δημοσιεύματος του γερμανικού περιοδικού Focus.

Ο συντάκτης του άρθρου εμπνεύστηκε τον τίτλο όπως ο ίδιος αναφέρει, από τη δήλωση Έλληνα πολίτη που συνάντησε κατά την επίσκεψη του στη χώρα μας. Ο Peter Seiffert διέμεινε στην Ελλάδα για τρεις εβδομάδες προκειμένου να ολοκληρώσει το ρεπορτάζ του.

"Κρίση, χρέη και διαφθορά: Οι άνθρωποι στην Ελλάδα είναι απογοητευμένοι και επιλέγουν ως διέξοδο στα διλήμματα που τους ταλανίζουν ή την άκρα αριστερά ή την άκρα δεξιά. Η απελπισία είναι διάχυτη σε όλη την επικράτεια της χώρας" παρατηρεί ο απεσταλμένος του Focus.

"Η αντιμετώπιση που είχα από τους Έλληνες σε καμία περίπτωση δεν ήταν εχθρική, αλλά μάλλον φιλόξενη" παραδέχεται ο κ. Seiffert και σημειώνει: "Το να με κεράσουν, ως Γερμανό μία ρακί ή ένα κρασί ήταν κάτι σαν ζήτημα τιμής".

Ο Γερμανός δημοσιογράφος περιγράφει ως απελπιστική την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα:

"Στα Νοσοκομεία δεν λειτουργούν τα χειρουργεία, δεν υπάρχει παροχή φαρμάκων και οι περισσότεροι πολίτες αναγκάζονται να πληρώνουν πανάκριβα φάρμακα από την τσέπη τους.

Ένας στους δύο νέους είναι άνεργος ενώ όσοι εργάζονται έχουν υποστεί δραστικές περικοπές, το κράτος είναι υπερχρεωμένο, δεν υπάρχει πουθενά προοπτική και ελπίδα. Η Ελλάδα με τους 11,2 εκατομμύρια κατοίκους, βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού " γράφει μεταξύ άλλων.

Συνεχίζοντας κάνει λόγο για τις εικόνες που αντίκρισε στο Σύνταγμα και τους γύρω δρόμους: "Άδεια μαγαζιά, αστυνομία παντού".

"Οι περισσότεροι Έλληνες αισθάνονται βαθιά απογοητευμένοι. Μια απογοήτευση που μετατρέπεται σε οργή και θα εκφραστεί την Κυριακή στις κάλπες" αναφέρει ο Γερμανός δημοσιογράφος.

"Στην ύπαιθρο επιβιώνεις. Οι άνθρωποι φυτεύουν λαχανικά και φρούτα, εκτρέφουν κότες και ζώα και κάπως επιβιώνουν. Στην Αθήνα η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη" επισημαίνει παρακάτω.

"Η Ελλάδα εδώ και 38 χρόνια δεν είναι μια Δημοκρατία , είναι ένα μπουρδέλο" δηλώνει ο κ. Γιώργος, 60χρονος μηχανικός αυτοκινήτων από την Καλαμπάκα στο γερμανικό περιοδικό.

"Από τη δικτατορία και έπειτα οι πολιτικοί κλέβουν, κλέβουν , κλέβουν με αποτέλεσμα να μας καταστρέφουν" σημειώνει ο ίδιος συνομιλώντας με τον απεσταλμένο του Γερμανικού περιοδικού.   

Τέλος, το ρεπορτάζ εστιάζει στον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ, υπογραμμίζοντας ότι εκπροσωπώντας την ελληνική αριστερά ενδέχεται να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας.

Le Point: Πηγαίνετε Έλληνες να σας "σώσουν" οι Τούρκοι

"Να αναλάβει η Τουρκία να μας "σώσει" ζητά ο διευθυντής του γαλλικού πολιτικού περιοδικού Le Point Φραντς Ολιβιέ Ζισμπέρ,  παραπέμποντας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ διερωτάται, "πρέπει να σωθεί η Ελλάδα;"!  

Ο κ Ζισμπέρ ασκεί οξύτατη στον Αλέξη Τσίπρα για τον οποίο αναφέρει:

"Τι κι αν οι οικονομικές λύσεις του ΣΥΡΙΖΑ είναι ηλίθιες και γελοίες; Με ένα χρέος που αντιπροσώπευε πέρυσι το 165% του ΑΕΠ, οι Έλληνες δεν θέλουν  να ακούν για λιτότητα.  Είναι λοιπόν σκόπιμο να αναρωτηθεί κανείς αν θέλουν να σωθούν από μόνοι τους.  Αν η Ευρώπη αρνηθεί να συνεχίσει να επιδοτεί την Ελλάδα με οικονομική ζημιά της, ο ΣΥΡΙΖΑ λέγεται ότι σκέφτεται   να φέρει πιο κοντά τη χώρα του με τη Ρωσία.  Γιατί όχι και με την Κίνα, τη Βενεζουέλα ή το Κατάρ; Εκτός κι αν η Τουρκία, ως κληρονόμος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, «αναλάβει» για ακόμα μια φορά. Μπορεί να είναι παράλογο αλλά οι απίστευτες οικονομικές επιδόσεις της Τουρκίας, με ρυθμούς ανάπτυξης 8% και αύξηση των εξαγωγών κατά 18%, δεν της δίνουν την απαραίτητη νομιμοποίηση για να αναλάβει εκείνη την ανόρθωση της ελληνικής οικονομίας;".

Ο διευθυντής του γαλλικού περιοδικού συνεχίζει στο ίδιο πνεύμα: "Όσο η Ευρώπη τη βοηθάει, τόσο η Ελλάδα εναντιώνεται: Δαγκώνει ακόμα και το χέρι που την τρέφει, όπως φαίνεται κι από την ανάδειξη της ριζοσπαστικής κι αντιευρωπαϊκής Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ) στις εκλογές της 6ης Μαΐου, που διεκδικεί ρόλο πρώτης πολιτικής δύναμης στις κάλπες της 17ης Ιουνίου.

Μέχρι την ανεξαρτησία της, το 1832, η Ελλάδα έζησε τέσσερις αιώνες υπό οθωμανική κυριαρχία.

Μπορεί να είναι παράλογο αλλά οι απίστευτες οικονομικές επιδόσεις της Τουρκίας, με ρυθμούς ανάπτυξης 8% και αύξηση των εξαγωγών κατά 18%, δεν της δίνουν την απαραίτητη νομιμοποίηση για να αναλάβει εκείνη την ανόρθωση της ελληνικής οικονομίας; Έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε τα πάντα γελοία", καταλήγει με ιδιαίτερα προκλητικό ύφος.

Ο προφητικός Χατζηδάκις και η Χρυσή Αυγή...

Τι να πρωτοπεί κανείς για τον Μάνο Χατζιδάκι; Να αναφερθεί στο ογκώδες -και κλασσικό πλέον - έργο του, στον μοναδικό τρόπο που συνδύασε τη λόγια με τη λαϊκή παράδοση ή στον τρόπο που «πήρε στα χέρια του» το ρεμπέτικο τραγούδι για να του δώσει τη θέση που του αρμόζει στην ελληνική μουσική; Όλα αυτά συνθέτουν τον μεγάλο καλλιτέχνη που είχε όμως και άλλη μια ιδιότητα - αυτή του πολιτικού στοχαστή.

Ο Μάνος Χατζιδάκις έφυγε σαν σήμερα, στις 15 Ιουνίου του 1994 αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο έργο αλλά και ένα κενό δυσαναπλήρωτο. Η μουσική του, ο στοχασμός του και η παρουσία του μαζί με τη γενιά του '30 τον κατέστησαν μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της σύγχρονης Ελλάδας.

Πέρα όμως από τους Εσπερινούς, τον μελοποιημένο Έλιοτ, τα τραγούδια με τον Γκάτσο και την Πορνογραφία υπήρξε και ένας άλλος Χατζιδάκις, ο «αστός, ουμανιστής, αναθεωρητής της Δεξιάς» όπως ο ίδιος συνήθιζε να λέει για τον εαυτό του.

Αυτός ο Χατζιδάκις είχε μια άλλη νοοτροπία, ένα άλλο ήθος από αυτά που περιμένει κανείς να δει στην μεταπολιτευτική Ελλάδα. Ήταν από τους λίγους κοσμοπολίτες αστούς που αγκάλιασαν την λαϊκή παράδοση, που αντιμετώπισαν στα «ίσα» την Ευρώπη και τον κόσμο. Σε ένα κείμενό του ο Τάκης Θεοδωρόπουλος τον χαρακτήρισε πρόσφατα ως «τον μεγάλο ηττημένο της σημερινής Ελλάδας». Δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει καλύτερη φράση για να περιγράψει το κενό που αφήνουν από τη δημόσια ζωή οι άνθρωποι του διαμετρήματος του Χατζιδάκι, όταν φεύγουν.

Αυτές τις ημέρες, ένα κείμενο που έγραψε λίγο πριν τον θάνατό του για τον εθνικισμό και το φασισμό ίσως είναι η πιο επίκαιρη παρακαταθήκη που θα μπορούσε να μας αφήσει, πέραν φυσικά της εκπληκτικής μουσικής του.

Μάνος Χατζιδάκις: «Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι»

«Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενυσχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του.

Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται.

Ενώ τα πουλιά... Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις». Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων» σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες.

Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μιαν ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ' αυτό τον πόλεμο η Δημοκρατία πολέμησε το φασισμό και τον νίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε το ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη από μας τους ίδιους. Και τον... νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ' αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει.

Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανόητους σε άλλους ανόητους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους.

(Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης).

Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω.

Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι στο αστυνομικό τμήμα άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμιά ανησυχία ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνομικούς. Ούτε φυσικά για τους περιοίκους).

Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι' αυτό και σταματώ. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία.

Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε.

Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα ΜΜΕ ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία και τεράστια κι αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέρονται.

Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε το χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από τη συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας.

Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας – που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα 'ναι αργά για ν' αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς – όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να 'μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια.

Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος».

Το μήνυμα των Ελλήνων του εξωτερικού που δεν μπορούν να ψηφίσουν (video)...

• Αλλού
• 15.06.2012 - 17:30

Παρότι το προβλέπει το Σύνταγμα, οι Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Το διεκδικούν με αυτό το βίντεο.

Είναι πολλοί και συνεχώς γίνονται περισσότεροι. Η κρίση έχει οδηγήσει πολλούς Έλληνες (κυρίως νέους) στο εξωτερικό, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Το τελευταίο διάστημα έχουν πληθύνει όμως τα παράπονα για την αδυναμία όσων Ελλήνων ζουν στο εξωτερικό να ψηφίσουν στις βουλευτικές εκλογές. Έτσι μια ομάδα ανθρώπων αποφάσισε να δραστηριοποιηθεί ενημερώνοντας την κοινή γνώμη και ασκώντας πίεση για αλλαγή στο καθεστώς της λεγόμενης επιστολικής ψήφου. Αποτέλεσμα; Η καμπάνια «I Cannot Vote».
Θυμίζουμε ότι παρόλο που το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει στο άρθρο 51 τη δυνατότητα ψήφου για τους περίπου 6 εκατομμύρια Έλληνες που ζουν σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη,δεν έχει ψηφιστεί ακόμα ο εκτελεστικός νόμος που θα καταστήσει εφικτή την εκλογική διαδικασία για τους Έλληνες της Διασποράς.

Ωστόσο, πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν (στο You Tube, κάτω από το βίντεο, μπορείτε να δείτε μερικά τέτοια σχόλια) ότι οι Έλληνες που ζουν μόνιμα στο εξωτερικό δεν μπορούν να αποφασίζουν για τις τύχες των Ελλήνων που ζουν στη χώρα. Εσείς τι γνώμη έχετε;

Guardian:''Οι Έλληνες που κολυμπούν κόντρα στο ρεύμα''..

Η Στεφανία Ξυδιά

Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα συνεχώς βαθαίνει και είναι χιλιάδες οι νέοι άνθρωποι που φεύγουν για να αναζητήσουν κάτι καλύτερο στο εξωτερικό. Στον αντίποδα, κάποιοι Έλληνες επιλέγουν να επιστρέψουν στη χώρα και να κολυμπήσουν κόντρα στο ρεύμα, όπως αναφέρει ρεπορτάζ της Guardian.

Περίπου ένα χρόνο πριν η Στεφανία Ξυδιά σπούδαζε στην Αγγλία σε ένα από τα πιο γνωστά πανεπιστήμια του Λονδίνου, όταν αποφάσισε προς έκπληξη πολλών, να επιστρέψει στην Ελλάδα κάτι που όπως η ίδια λέει ''δεν ήταν εύκολο''.

''Πιστεύω ότι αξίζει να επενδύσεις λίγα χρόνια από τη ζωή σου για να δουλέψεις σκληρά χωρίς λεφτά, αλλά να προσπαθείς να είσαι ένα κομμάτι της αλλαγής'' τονίζει η Ξυδιά.

Ανεξαρτήτως των πολιτικών θέσεων, του κοινωνικού υπόβαθρου και των διαφορετικών οραμάτων για το ιδανικό μέλλον οι νέοι συμφωνούν σε μία μόνο θέση: την αλλαγή και την πίστη στον εαυτό τους για να το επιτύχουν.

''Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων που έχουν μείνει. Αυτοί που είναι απελπιστικά απαισιόδοξοι και αυτοί που είναι πολύ αισιόδοξοι'' αναφέρει ο Ορέστης Ματσούκας, 29χρονος επιχειρηματίας. Γύρισα στην Ελλάδα και μετέφερα την επιχείρησή μου, τη στιγμή που ο Γιώργος Παπανδρέου έβαζε τη χώρα στο ΔΝΤ.

''Ο τέλειος συγχρονισμός'' δηλώνει, αλλά δεν απογοητεύεται. Εξοπλισμένος με ικανότητες και εφόδιο το υψηλό μορφωτικό επίπεδό του θέλει να συμβάλει μέσω της εργασίας.

''Να στραφούν οι νέοι στις επιχειρήσεις''

Το σημαντικότερο για τον Ματσούκα είναι να ενθαρρύνει νέους ανθρώπους να αλλάξουν την επικρατούσα στάση στα εργασιακά. Να αποβάλλουν από την ελληνική κοινωνία το ''βόλεμα'' του δημοσίου και να στραφούν στις επιχειρήσεις.

Η Δήμητρα Κούτση, 53 ετών, ανήκει σε μία παλαιότερη γενιά αλλά έχει ζήσει πάνω από μία δεκαετία ως μετανάστρια στον Καναδά και γνωρίζει πολύ καλά πως είναι να βρίσκεσαι μακριά από το σπίτι σου.

''Ο ένας από τους δύο γιους μου είναι στο εξωτερικό. Εγώ είμαι άνεργη αλλά και αποφασισμένη να μείνω και να παλέψω με κάθε τρόπο''. ''Είμαι περήφανη που είμαι Ελληνίδα και δε θα μπορούσα να εγκαταλείψω τη χώρα μου αυτή τη δύσκολη στιγμή'' προσθέτει η Κούτση.

''θα μπορούσα να μετακομίσω με την οικογένειά μου στο εξωτερικό  αλλά δεν το κάνω'' δηλώνει ο Σωτήρης 38 ετών.

''Θα με πλήγωνε βαθύτατα να ξέρω ότι η Ελλάδα πρόκειται να μοιάζει με μία τριτοκοσμική χώρα για τα επόμενα 20-30 χρόνια. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι τα παιδιά μου δε θα είχαν την ευκαιρία να επιλέξουν αν θα ήθελαν να ζήσουν ή όχι στην Ελλάδα'' αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όλοι ψάχνουν ένα φως στο τούνελ και αναζητούν έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής, μένοντας στην Ελλάδα και στηρίζοντάς την, ίσως, στην πιο δύσκολη στιγμή της ιστορίας της. Αντιστέκονται στο μεταναστευτικό ρεύμα προς το εξωτερικό, επιμένοντας πάντα ελληνικά.

"Με την ήττα της Αριστεράς σφραγίστηκε η άνοδος ενός άγριου καπιταλισμού"...

Με ένα νέο του άρθρο στην ιστοσελίδα rednotebook ο "επαναστάτης" γιος του Θεόδωρου και της Γιάννας Αγγελοπούλου, Παναγιώτης που πέρυσι το καλοκαίρι με τη συμμετοχή του στις διαδηλώσεις των αγανακτισμένων στο Σύνταγμα και την αρθρογραφία του τάραξε τα νερά, επανέρχεται.

Σε κείμενό του με τίτλο "Τα διλήμματα του Ευρώ και η κρίση της Ευρωζώνης Απαντήσεις και νέες προκλήσεις από την πρόσφατη ιστορία της Ευρωπαϊκής Αριστεράς" ο Παναγιώτης Αγγελόπουλος επιχειρεί ιστορική αναδρομή στην κρίση του '70 και επιχειρεί να αναδείξει τις πιέσεις και τις μεθοδεύσεις του καπιταλιστικού συστήματος για την κατάρρευση κάθε αριστερής δύναμης που βρισκόταν ένα βήμα πριν την εξουσία καθώς οι τράπεζες δεν είχαν οφέλη.

Ο Παναγιώτης Αγγελόπουλος επικαλείται μάλιστα βιβλιογραφία στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ όπως ο Γιάννης Μηλιός και ο Ευκλείδης Τσακαλώτος για να ζητήσει ένα new deal για την Ευρώπη.

Αναλυτικά το άρθρο του:

"Όσο πλησιάζουν οι εκλογές, τόσο η «στρατηγική έντασης» θα κλιμακώνεται. Ενδεικτική του κλίματος είναι μια πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Πίτερσον, που τάσσεται ανοιχτά υπέρ μιας «επιδρομής» καταθετών στις Ελληνικές τράπεζες (bank run), η οποία, σπέρνοντας τον φόβο, θα ενίσχυε τα κόμματα που στηρίζουν το πρόγραμμα της Τρόικας. Μάλιστα, στην «καλύτερη περίπτωση», όπως τουλάχιστον την αντιλαμβάνονται οι αναλυτές του Ινστιτούτου, μια καταστροφική απόσυρση καταθέσεων θα μπορούσε να σταθεί αιτία για την ακύρωση των εκλογών, δεδομένου ότι αν οι εκλογές διεξαχθούν εν μέσω πανικού, οι «σχιζοφρενείς» πολίτες, που ψήφισαν τον ΣΥΡΙΖΑ δεν θα το ξανακάνουν, «εξουδετερώνοντας πολιτικά τον λαϊκισμό σε όλη την Ευρώπη».[1]

Αυτή τη φορά, λοιπόν, το δίλημμα φαίνεται να παίρνει την μορφή «ευρώ ή δραχμή». Το διακύβευμα, όπως διατυπώνεται από τις νεοφιλελεύθερες δυνάμεις, είναι σαφές: ή οι πολίτες ψηφίζουν τα «υπεύθυνα» κόμματα, που θα τηρήσουν κατά γράμμα τη δανειακή σύμβαση, ή η Ελλάδα αποπέμπεται από την ευρωζώνη. Δεν πρέπει, ωστόσο, να παραγνωρίζεται ότι μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε τον ασκό του Αιόλου, οδηγώντας πιθανότατα στη διάλυση της ευρωζώνης. Αυτός είναι και ο λόγος που, παρά τις απειλές των Σόιμπλε και Μπαρόζο, οι Ολάντ, Μέρκελ, Μόντι και Γιούνκερ επιβεβαιώνουν την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ, με τον τελευταίο, μάλιστα, να διακηρύσσει ότι οι Έλληνες είναι «συνιδιοκτήτες» του κοινού νομίσματος. Ως απάντηση δε στους εκβιασμούς, ο Jacques Delpla, ανώτερος οικονομικός σύμβουλος της BNP-Paribas και μέλος της Επιτροπής Συμβούλων του Γάλλου πρωθυπουργού, δήλωσε πρόσφατα πως «η απειλή προς την Ελλάδα ότι θα αποκλειστεί από τη δανειοδότηση εκ μέρους της Ε.Ε. δεν έχει καμία αξιοπιστία: η ευρωπαϊκή οικοδόμηση υπήρξε πάντοτε προσανατολισμένη προς την ειρήνη και την ευημερία και δεν θα πράξουμε διαφορετικά με την Ελλάδα». Την ίδια στιγμή, ο οίκος αξιολόγησης Fitch διαμηνύει ότι το σενάριο εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ παραμένει «απίθανο», συμπληρώνοντας μάλιστα ότι «η λιτότητα από μόνη της δεν αποτελεί λύση».

Πέρα όμως από την πιθανότητα ή μη της εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη, το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να χαραχθεί μια βιώσιμη πολιτική διεξόδου από την κρίση σε αυτή τη βάση. Ίσως μια αναδρομή στην πρόσφατη ιστορία και συγκεκριμένα, στην απάντηση της αγγλικής και γαλλικής Αριστεράς στην κρίση της δεκαετίας του 1970, οδηγήσει στην εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Συνοπτικά, η κρίση του '70 στις ανεπτυγμένες οικονομίες, που έβαλε τέλος στη «χρυσή εποχή του καπιταλισμού», αποτέλεσε μια δομική κρίση του κυρίαρχου προτύπου οργάνωσης της παραγωγής και του Κεϋνσιανού παρεμβατικού κράτους, που ρύθμιζε την συνολική ζήτηση. Στον πυρήνα της, η κρίση εξέφραζε την αδυναμία αυτού του συστήματος κοινωνικοοικονομικών και πολιτικο-θεσμικών σχέσεων να αναπαραγάγει αποτελεσματικά τους όρους ύπαρξης και διατήρησής του.[2]

Από τα μέσα ήδη της δεκαετίας του 1960 διαφάνηκαν οι πρώτες ρωγμές στην ομαλή λειτουργία του συστήματος. Με την ανεργία στην Ευρώπη να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (1-4%), οι πολιτικές κινητοποιήσεις των εργαζομένων κορυφώθηκαν (Μάης του '68 στη Γαλλία, το «καυτό φθινόπωρο» του 1969-70 στην Ιταλία) και η διαπραγματευτική δύναμη των συνδικάτων ενισχύθηκε, οδηγώντας σε μισθολογική έκρηξη, η οποία, παράλληλα με την οικοδόμηση του κοινωνικού κράτους, επέφερε μια δραματική συμπίεση των κερδών του κεφαλαίου προς όφελος των δυνάμεων της εργασίας. Και ενώ η πάλη μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών για τη διανομή του εισοδήματος εντεινόταν, ο τετραπλασιασμός της τιμής του πετρελαίου και η διεθνής συναλλαγματική αστάθεια μετά την κατάρρευση του συστήματος σταθερών ισοτιμιών Μπρέτον Γουντς το 1970-73 άλλαξαν την κατάσταση, βυθίζοντας τις ανεπτυγμένες χώρες στην ύφεση και εκτοξεύοντας στα ύψη τον πληθωρισμό και την ανεργία – το παράδοξο φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού.

Αυτή την κατάσταση κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι Εργατικοί στην Βρετανία το 1974 και οι Σοσιαλιστές και Κομμουνιστές στη Γαλλία το 1981, με την υιοθέτηση της «Εναλλακτικής Οικονομικής Στρατηγικής» και του «Κοινού Προγράμματος». Επρόκειτο για εθνικές στρατηγικές που, παρά τις μεταξύ τους διαφορές, αποσκοπούσαν στην αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, την αναδιανομή του εισοδήματος «προς τα κάτω» και την καταπολέμηση της ανεργίας. Κεντρικοί άξονες ήταν οι κεϋνσιανές πολιτικές αναθέρμανσης· οι εθνικοποιήσεις των μεγάλων παραγωγικών μονάδων και ο δημοκρατικός επανασχεδιασμός της οικονομίας· η ενίσχυση των δημοσίων προγραμμάτων υγείας, παιδείας και στέγασης, καθώς και της εργασιακής νομοθεσίας· η προοδευτική, κλιμακούμενη φορολογία· ο έλεγχος των τιμών για την τιθάσευση του πληθωρισμού· η μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών μέσω προστατευτικών εμπορικών μέτρων· και ο έλεγχος της διασυνοριακής κίνησης κεφαλαίων για να αποφευχθεί το λεγόμενο «capital strike», που είχε γονατίσει την ίδια περίοδο την κυβέρνηση του Αλιέντε στη Χιλή. Όπως σημειώνει ο Ντόναλντ Σασούν, η βασική θεωρία ήταν ο ριζοσπαστικός κεϋνσιανισμός, το βασικό όργανο το εθνικό κράτος.[3]

Η αποτυχία της βρετανικής και της γαλλικής προοδευτικής πολιτικής, μολονότι εφαρμόσθηκαν σε διαφορετική διεθνή συγκυρία και με διαφορετικούς συσχετισμούς δυνάμεων, επιτρέπει, εντούτοις, την εξαγωγή κάποιων κοινών συμπερασμάτων. Στη Βρετανία, οι Εργατικοί του Ουίλσον κέρδισαν τις εκλογές του '74 με σύνθημά τους την κοινωνική ισότητα. Κατά την πρώτη διετία, η κυβέρνηση επιδόθηκε στην εφαρμογή της «Εναλλακτικής Οικονομικής Στρατηγικής», όπως αυτή εξειδικεύτηκε από το «Κοινωνικό Συμβόλαιο», το οποίο έφερε την σφραγίδα της αριστερής πτέρυγας του κόμματος και των ενισχυμένων από το «κίνημα βάσης» (shop stewards movement) συνδικάτων. Ως αντιστάθμισμα για τα οφέλη του προωθημένου αυτού κοινωνικού προγράμματος, οι εργαζόμενοι δέχτηκαν το πάγωμα των μισθών τους, προκειμένου να μειωθεί ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του πληθωρισμού, που το 1975 είχε φτάσει το 25%.

Το 1976, τα σχέδια της Βρετανικής αριστεράς ανατράπηκαν. Παρά την μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών και τη συγκράτηση του πληθωρισμού (15%), οι δυνάμεις του κεφαλαίου αντιστάθηκαν στην μεταρρυθμιστική απόπειρα. Με όχημα τις γνωστές μας «αγορές» και με αφορμή το δημοσιονομικό έλλειμμα, οργάνωσαν συστηματική επίθεση εναντίον της στερλίνας, με αποτέλεσμα την υποτίμησή της κατά 12%, τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Με τα επιτόκια να ακολουθούν ανοδική πορεία και τις κεντρικές τράπεζες να αρνούνται τη συνέχιση του δανεισμού, η κυβέρνηση, σε μια προσπάθεια απόκρουσης της επίθεσης των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, προσέφυγε στο ΔΝΤ. Η προσφυγή αυτή αποδείχτηκε κομβική απόφαση· ένας αξιωματούχος του Αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών περιέγραφε ως εξής την ατμόσφαιρα των διαπραγματεύσεων: «Όλοι είχαμε την αίσθηση ότι υπήρχε πολύ σοβαρός κίνδυνος οι εξελίξεις να οδηγήσουν σε γενική κατάρρευση. Στα μάτια μου, το δίλημμα ήταν αν η Βρετανία θα παρέμενε στο φιλελεύθερο σύστημα της Δύσης ή, αντίθετα, αν θα επέλεγε μια ριζοσπαστική αλλαγή πορείας. Ανησυχούσαμε γιατί ο Τόνι Μπεν (ηγέτης της αριστερής πτέρυγας των Εργατικών) εξωθούσε την κυβέρνηση να γυρίσει την πλάτη στο ΔΝΤ. Πίστευω ότι, αν αποφασιζόταν κάτι τέτοιο, το όλο σύστημα θα άρχιζε να αποσυντίθεται. Ένας θεός ξέρει τι θα έκανε η Ιταλία και έπειτα η Γαλλία... Οι συνέπειες θα ήταν μεγάλες, όχι μόνο αναφορικά με την οικονομική ανάκαμψη, αλλά και στο πολιτικό επίπεδο. Γι'αυτό βλέπαμε τις εξελίξεις με όρους Αποκάλυψης».

Το επακόλουθο της προσφυγής ήταν η υποβολή της χώρας σε αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας και «εσωτερικής υποτίμησης». Παρά τις αντιστάσεις που προέβαλαν τα συνδικάτα και πολλά μέλη των Εργατικών, η Εναλλακτική Οικονομική Στρατηγική ακρωτηριάστηκε· οι εργαζόμενοι ένιωσαν προδομένοι. Ακολούθησε έκρηξη απεργιών, οι οποίες κορυφώθηκαν με το «χειμώνα της δυσφορίας» του 1978-79, που έριξε την κυβέρνηση. Η αδυναμία της τελευταίας να διαχειριστεί την κρίση μέσω ενός εθνικού κεϋνσιανισμού προλείανε το έδαφος για τον μονεταρισμό και τον αυταρχικό κρατισμό της Θάτσερ.

Σχεδόν μια δεκαετία από το πραξικόπημα του Πινοσέτ στη Χιλή, η εκλογή των Ρήγκαν και Θάτσερ επισφράγιζε την κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού και του «δόγματος του σοκ». Ό,τι έγινε με τρομακτική βιαιότητα στη Χιλή, η άνοδος δηλαδή μιας πολιτικής που κατεδαφίζε το κράτος πρόνοιας και κατέλυε τα κοινωνικά-εργατικά δικαιώματα, παραδίδοντας την κοινωνία στην πλήρη κυριαρχία της καπιταλιστικής αγοράς, έγινε κοινοβουλευτικά στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Σε μια εξέλιξη όμως, που έμοιαζε καταλυτική, το 1981 ο Φρανσουά Μιττεράν κέρδισε τις γαλλικές προεδρικές εκλογές και προχώρησε στον σχηματισμό κυβέρνησης Σοσιαλιστών-Κομμουνιστών στη βάση του «Κοινού Προγράμματος» του 1972. Αν και με την υιοθέτηση πολιτικής τόνωσης της ζήτησης (που συμπεριλάμβανε σημαντικές αυξήσεις, εως 30%, σε μισθούς και συντάξεις) εμποδίστηκε η ύφεση και προστατεύτηκε η εγχώρια βιομηχανία από μια «βρετανικού τύπου» κατάρρευση, η ανεργία συνέχισε την ανοδική της πορεία – τον Μάιο του 1982 οι άνεργοι έφταναν τα δύο εκατομμύρια, 8% του εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, το γεγονός ότι η γαλλική κυβέρνηση ακολουθούσε μια πολιτική δημοσιονομικής επέκτασης, τη στιγμή που οι υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες συρρίκνωναν κοινωνικές παροχές, μισθούς και επενδύσεις, είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του πληθωρισμού και των εισαγωγών και, συνεπώς, την επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Τη ζοφερή αυτή πραγματικότητα ήρθε να συμπληρώσει η περαιτέρω συμπίεση των κερδών και η εκτίναξη του δημοσιονομικού ελλείμματος.

Οι κερδοσκοπικές επιθέσεις των διεθνών χρηματαγορών εναντίον του φράγκου και η άνοδος των επιτοκίων δεν άργησαν· σε διάστημα δεκαοκτώ μηνών το φράγκο υποτιμήθηκε τρεις φορές, ενώ παρά τους όλο και αυστηρότερους περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων, η μαζική φυγή συνέχιζε ακατάπαυστα. Καθώς η κρίση βάθαινε και η πιθανότητα συντονισμένης αναθέρμανσης των Ευρωπαϊκών οικονομιών δεν διαφαινόταν, ήδη από τον Ιούνιο του 1982 η κυβέρνηση συνεργασίας, παρά τις εσωτερικές αντιρρήσεις, έκανε στροφή στην επιθετική λιτότητα, υποχωρώντας στην πίεση των «αγορών», δηλαδή στις επιταγές των δυνάμεων του κεφαλαίου: προτεραιότητα δεν ήταν πια η ανεργία, αλλά ο πληθωρισμός και το έλλειμμα. Οι δημόσιες επενδύσεις περικόπηκαν, η ανεργία, που μόλις είχε αρχίσει να σταθεροποιείται, έφτασε το 10%, οι μισθοί πάγωσαν, ενώ η καθολική προστασία του κράτους πρόνοιας άρχισε να υποχωρεί. Μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές του '84, οι Σοσιαλιστές, σχηματίζοντας μόνοι τους, αυτή τη φορά, κυβέρνηση, συνέχισαν στην ίδια κατεύθυνση, προωθώντας την πλήρη απελευθέρωση της ροής κεφαλαίων, την απορρύθμιση, τις ιδιωτικοποιήσεις και το «κλείδωμα» της ισοτιμίας του φράγκου στα πλαίσια της ΟΝΕ, κίνηση που αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς τη νομισματική ενοποίηση. Ο Μιττεράν αποδείχτηκε βασιλικότερος του βασιλέως.[4]

Οι εμπειρίες της Βρετανίας και της Γαλλίας ανέδειξαν τα όρια της στρατηγικής αντιμετώπισης της κρίσης της δεκαετίας του '70. Σε συνθήκες χαμηλής κερδοφορίας και αναιμικών ρυθμών ανάπτυξης, διαφάνηκαν ανυπέρβλητα εμπόδια στην εφαρμογή εθνικών κεϋνσιανών πολιτικών. Και αυτό, διότι η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική έτεινε να ενισχύει τον πληθωρισμό, καθώς οι επιχειρήσεις εκμεταλλεύονταν την τόνωση της ζήτησης για να αυξήσουν τις τιμές και να αποκαταστήσουν τα περιθώρια κέρδους τους. Ο πληθωρισμός, με τη σειρά του, προκαλούσε πτώση των πραγματικών μισθών τη στιγμή που η αυτοπεποίθηση και διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων αυξανόταν λόγω της εκλογής «δικής τους» κυβέρνησης. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της Βρετανίας, το τεταμένο οικονομικό κλίμα και η πτωτική ανεργία ευνόησαν επιθετικές διαπραγματεύσεις μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών, οδηγώντας σε ένα ανοδικό σπιράλ μισθών και τιμών.

Η περιχαράκωση των κεϋνσιανών πολιτικών στα όρια του εθνικού κράτους προσέκρουσε και στον παράγοντα της διεθνοποίησης των καπιταλιστικών οικονομιών. Η έκθεση των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών στον διεθνή ανταγωνισμό και, μετά την κατάρρευση του Μπρέτον Γουντς, στις κυμαινόμενες συναλλαγματικές ισοτιμίες, σήμαινε ότι η μεμονωμένη εφαρμογή επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο θα προκαλούσε ταχύτερη αύξηση του πληθωρισμού και των εισαγωγών απ'ότι στους εμπορικούς εταίρους, και συνεπακόλουθα, απώλεια ανταγωνιστικότητας. «Επειδή ο καπιταλισμός είχε γίνει ένα πραγματικά διεθνοποιημένο σύστημα, οι εθνικές σοσιαλδημοκρατίες υποβάλλονταν στους περιορισμούς του ισοζυγίου πληρωμών».[5]

Συνοψίζοντας, οι στρατηγικές του «σοσιαλισμού σε μία χώρα» που υιοθέτησαν οι αριστερές κυβερνήσεις στην δυτική Ευρώπη, ακολουθώντας πεπατημένα μονοπάτια, ήρθαν αντιμέτωπες με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κεφαλαιακής συσσώρευσης και την εντονότερη αλληλεξάρτηση των οικονομιών. Στα τέλη της δεκαετίας του '70, οι θεσμικοί συμβιβασμοί μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών, όπως εκφράστηκαν στο παρεμβατικό κράτος πρόνοιας, δεν άντεξαν στις πιέσεις της βιομηχανικής παρακμής, του στασιμοπληθωρισμού, της χαμηλής κερδοφορίας και της επιτάχυνσης της διεθνούς κινητικότητας των κεφαλαίων. Στα ανωτέρω ήρθε να προστεθεί η επάνοδος των διεθνών χρηματαγορών, των οποίων η επιφυλακτικότητα – ή και επιθετικότητα – έναντι των αριστερών κυβερνήσεων διαμόρφωσε το έδαφος κατά τρόπο καθοριστικό.

Παρατηρείται, ωστόσο, ότι μια φιλολαϊκή έκβαση της κρίσης θα ήταν δυνατή στη βάση της διαμόρφωσης αφενός, μιας καινοτόμου δημοκρατικής αναδιάρθρωσης των εθνικών οικονομιών και αφετέρου, μιας ευρωπαϊκά συντονισμένης κρατικής επεκτατικής παρέμβασης στην οικονομία. Όπως, όμως, παρατηρούν οι Λάσκος και Τσακαλώτος, η κυρίαρχη στη δυτική Ευρώπη Αριστερά «συνέχιζε να θεωρεί δεδομένη την ύπαρξη πολλών βαθμών ελευθερίας για την άσκηση της πολιτικής δράσης, της νομοθετικής πρωτοβουλίας και, κυρίως, της οικονομικής της παρέμβασης στα όρια του εθνικού κράτους. Όμως, υπήρχαν ήδη πολλές ενδείξεις πως ο κεϋνσιανισμός σε εθνικό επίπεδο έπνεε τα λοίσθια».[6]

Με την ήττα της Αριστεράς, σφραγίστηκε η άνοδος ενός άγριου, νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού στην Ευρώπη και τον κόσμο. Ο νεοφιλελευθερισμός, εκτός από ουτοπικό δόγμα, ότι η αγοραία συναλλαγή αποτελεί ένα σύστημα ηθικών αρχών που μπορεί να χρησιμεύσει ως οδηγός της ανθρώπινης δραστηριότητας στο σύνολό της, συνιστά ένα αντιδραστικό πολιτικό πρότζεκτ για την εγκαθίδρυση ομαλών συνθηκών για την κεφαλαιακή συσσώρευση και την αποκατάσταση της εξουσίας των οικονομικών ελίτ.[7] Στα χρόνια που ακολούθησαν την ταραγμένη δεκαετία του '70, ο νεοφιλελευθερισμός στηρίχτηκε στην επάνοδο των διεθνών χρηματαγορών και την απορρύθμιση τους, την «συσσώρευση μέσω της απαλλοτρίωσης» (ιδιωτικοποιήσεις, εμπορευματοποίηση συλλογικών αγαθών κ.α.) και την αναδιανομή του εισοδήματος από την εργασία προς το κεφάλαιο. Στο τελευταίο συνέβαλλαν η αποδυνάμωση των συνδικάτων, η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων και το άνοιγμα των αγορών του Τρίτου Κόσμου, τα οποία, με τη σειρά τους, καταδείκνυαν την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων. Το αποτέλεσμα ήταν αυτό που ο Πωλ Κρούγκμαν ονομάζει «μεγάλη απόκλιση», δηλαδή η έκρηξη της εισοδηματικής ανισότητας σε Βικτοριανά επίπεδα.

Στην Ευρώπη, ως όχημα της νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης λειτούργησαν η Συνθήκη του Μάαστριχτ και συνολικά η ΟΝΕ. Το πεπερασμένο, όμως, αυτής της στρατηγικής αναδείχτηκε με την κρίση του 2007-08. Αν και η κρίση ξέσπασε στις ΗΠΑ, όταν τα υπερδανεισμένα φτωχά νοικοκυριά (οι οφειλέτες «NINJA»: no income, no job, no assets) άρχισαν να χρεοκοπούν μαζικά, εκμηδενίζοντας την αξία των τοξικών δανείων που κατείχαν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, σύντομα μεταφέρθηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. «Το κεφάλαιο», υπογραμμίζει ο Χάρβεϊ, «ποτέ δεν αντικρούει τις τάσεις του προς την κρίση, απλώς τις μετατοπίζει. Αυτό το κάνει με διττή έννοια, από το ένα μέρος του κόσμου σε ένα άλλο και από ένα είδος προβλήματος σε ένα άλλο». Έτσι, η σφοδρότητα της κρίσης μετατοπίστηκε από τις τράπεζες στα δημόσια οικονομικά, με συνέπεια την ραγδαία επιδείνωση των δημοσιονομικών θέσεων των κρατών, και στη συνέχεια, στους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους με τη μορφή της λιτότητας και της ανεργίας.[8]

Στην ευρωζώνη, η κρίση εκδηλώθηκε ως διπλή κρίση του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος και του ενιαίου νομίσματος. Στη ρίζα της πρώτης βρίσκονται η ακραία ανισότητα, η φτώχεια, η απορρύθμιση των χρηματαγορών και η «εκτεταμένη εμπορευματοποίηση του κύκλου της ζωής μέσω της υπερχρέωσης (στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες), και της ιδιωτικοποίησης-περικοπής της κοινωνικής ασφάλισης», με την τελευταία να λειτουργεί ως αντίβαρο στις τάσεις υποκατανάλωσης. Ως αποτέλεσμα, η κρίση πήρε τη μορφή πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας και ανεπαρκούς ζήτησης.[9]

Παράλληλα, η κρίση της ευρωζώνης ανάγεται στην ίδια τη δομή και τη στρατηγική του ενιαίου νομίσματος. Σύμφωνα με τους Μηλιό και Σωτηρόπουλο, οι επίμονες ανισορροπίες (στα ισοζύγια χρηματοοικονομικών και τρέχουσων συναλλαγών) στο εσωτερικό της ευρωζώνης και η διόγκωση του ιδιωτικού (και δημόσιου) χρέους αποτελούν μια ενεργή αντίφαση της συνoλικότερης αρχιτεκτονικής. Από τη μια πλευρά, συνέβαλαν στην οργάνωση της κοινωνικής συναίνεσης γύρω από τη νεοφιλελεύθερη αναπτυξιακή στρατηγική. Από την άλλη, όμως, αποδείχτηκαν ένα καθεστώς συμβίωσης ιδιαίτερα ευάλωτο σε απρόβλεπτα οικονομικά συμβάντα. Η αντιμετώπιση των ανωτέρω ανισορροπιών, δεδομένου του νεοφιλελεύθερου προσανατολισμού της ευρωπαϊκής πολιτικής, επιχειρείται μέσα από συνθήκες «ύφεσης» των πραγματικών εισοδημάτων της εργασίας – με αυταρχική επιτήρηση όρων και απολαβών – και έμφαση στην ανταγωνιστικότητα. Επιλογή εξαιρετικά επικίνδυνη για την οργάνωση της κοινωνικής συναίνεσης, αποτελεί εγγενές και αναγκαίο παρακολούθημα της αποστολής της ΟΝΕ, ως μηχανισμού διαρκούς πίεσης προς τα κράτη-μέλη, τόσο του «κέντρου» όσο και της «περιφέρειας», για αναδιοργάνωση (ελαστικοποίηση, υποβάθμιση) της εργασίας.[10]

Η σύζευξη της κρίσης της ευρωζώνης με εκείνη του νεοφιλελευθερισμού καταδεικνύει συνεπακόλουθα, ότι η ελληνική κρίση δεν αποτελεί παρά κεφάλαιο της κρίσης του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, μιας κρίσης που δεν επιδέχεται προοδευτικές, φιλολαϊκές λύσεις στα στενά όρια των εθνικών συνόρων. Διέξοδο από μια τέτοια κρίση θα μπορούσε να εγγυηθεί η αναθεώρηση των σαθρών θεμελίων της ευρωζώνης. Στα άμεσα μέτρα, σύμφωνα με τους Γιάνη Βαρουφάκη και Στιούαρτ Χόλαντ, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται η έκδοση ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, με σκοπό την χρηματοδότηση ενός «New Deal» για την Ευρώπη. Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα αποτελούσε το πρώτο βήμα στη δημιουργία ενός «μηχανισμού ανακύκλωσης πλεονασμάτων» για την προώθηση παραγωγικών επενδύσεων στις ελλειμματικές περιοχές της Ευρώπης, ώστε να αντιμετωπιστούν οι εσωτερικές ανισορροπίες και η ελλιπής συνολική ζήτηση. Επιπρόσθετα, απαιτείται η διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του κρατικού χρέους, με τη μετακύλιση του «νομίμου» χρέους (έως 60% του ΑΕΠ σύμφωνα με το Μάαστριχτ) στην ΕΚΤ και την αποπληρωμή του υπολοίπου με ρήτρα ανάπτυξης και απασχόλησης, παράλληλα με την ανακεφαλαίοποίηση και ενοποίηση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος και την εγγύηση των καταθέσεων.[11]

Προϋπόθεση, ωστόσο, για την υλοποίηση των ανωτέρω προτάσεων είναι αφενός, η ριζική αναθεώρηση του ρόλου της ΕΚΤ και αφετέρου, η θέση των ευρωπαϊκών τραπεζών υπό δημόσιο, διαφανή έλεγχο και η λειτουργία τους στη βάση του δημοσίου συμφέροντος. Η κρισιμότητα ενός κοινωνικοποιημένου χρηματοπιστωτικού συστήματος συναρτάται με τη συμβολή του στην οικοδόμηση ενός κοινωνικά ωφέλιμου προτύπου ανάπτυξης. Στο πλαίσιο του τελευταίου, απαιτείται, επίσης, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η υπεράσπιση των συλλογικών αγαθών και του κράτους πρόνοιας, ο οικολογικός μετασχηματισμός της οικονομίας, η ρύθμιση και φορολόγηση των χρηματαγορών, η αναδιανομή του εισοδήματος και της εξουσίας από το κεφάλαιο προς την εργασία και η ακύρωση των νόμων που μετατρέπουν την αξιοπρεπή διαβίωση από δικαίωμα σε προνόμιο. Είναι, δηλαδή, σαφές ότι, πέραν του απονομιμοποιημένου μνημονίου, χρειάζεται επανεξέταση του συνολικού πλαισίου στρατηγικής (Μάαστριχτ, Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, κλπ.), στον αντίποδα μιας «ανάπτυξης» βασισμένης στην υποβάθμιση της συλλογικής ευημερίας, τις ιδιωτικοποιήσεις και τις «ειδικές ζώνες ελεύθερου εμπορίου». Εξάλλου, όπως προφητικά διαπίστωνε ο Καρλ Πολάνυι, «η καθιέρωση του μηχανισμού της αγοράς ως μοναδικού ρυθμιστή της τύχης των ανθρώπων και του φυσικού τους περιβάλλοντος... θα κατέληγε στην κατάλυση της κοινωνίας... Αχρηστεύοντας την εργασιακή δύναμη του ανθρώπου, το σύστημα αναπόφευκτα θα αχρήστευε την φυσική, ηθική και ψυχολογική οντότητα που λέγεται «άνθρωπος».[12]

Καμία ανάλυση, ωστόσο, δεν θα πρέπει να λησμονεί το γεγονός ότι οι ιδιαιτερότητες της ελληνικής πολιτικής οικονομίας και τα δομικά προβλήματα του μεταπολιτευτικού κρατικού μηχανισμού (η στρεβλή ανάπτυξη του ελληνικού κεφαλαίου, η χρόνια, συστηματική και εκτεταμένη διαφθορά) προσδίδουν μια «μοναδικότητα» στην ελληνική κρίση. Επί παραδείγματι, η αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος, αποτελεί εν μέρει συνέπεια μιας «πολύ μεγάλης, χρόνιας και συνειδητής από την πλευρά της εξουσίας, ταξικά μεροληπτικής υστέρησης των δημοσίων εσόδων... στην τελευταία δεκαετία, ενώ οι δαπάνες υπολείπονταν κατά 1-3% σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, τα έσοδα ήταν 4-7% μικρότερα».[13] Η ανεξέλεγκτη φοροδιαφυγή και η φοροαπαλλαγή, ιδιαίτερα των μεγάλων εισοδημάτων, σε συνδυασμό με τις πελατειακές σχέσεις, που έθρεψε ο δικομματισμός, αποτέλεσαν βασικές αιτίες του αρπακτικού και άκοπου πλουτισμού μερίδων της κοινωνίας. Βέβαια, στις νεοφιλελεύθερες αναλύσεις, οι τραπεζίτες, οι κατασκευαστές και οι προμηθευτές όπλων και ηλεκτρονικών συστημάτων σπάνια συγκαταλέγονται στα συντεχνιακά συμφέροντα. Σπάνια, επίσης, τονίζεται ότι από το 1995 η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό φτώχειας στην Ε.Ε. των 15 (20-22%)· ότι το μερίδιο μισθών στο ΑΕΠ πέφτει από τα μέσα της δεκαετίας του '80· ότι οι κοινωνικές παροχές και μεταβιβάσεις υπολείπονται του Ευρωπαϊκού μέσου όρου κατά 2-4%· ή, τέλος, ότι η εισοδηματική ανισότητα στην Ελλάδα ήταν διαρκώς και είναι πολύ μεγαλύτερη του μέσου όρου της Ε.Ε.

Οι ιδιομορφίες της ελληνικής πολιτικής οικονομίας, και η ανάγκη ριζικού μετασχηματισμού της σε προοδευτική κατεύθυνση, δεν αναιρούν τη διαπίστωση ότι η υπέρβαση της κρίσης ή θα γίνει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, ή δεν θα γίνει καθόλου, χωρίς αυτό να υποβαθμίζει την ανάγκη εκπόνησης σχεδίου για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, την ανόρθωση της κοινωνίας, τη μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος και τον εξορθολογισμό της δημόσιας διοίκησης. Η πολιτική της εθνικής περιχαράκωσης και της επιστροφής στη δραχμή, σε συνθήκες μάλιστα περιπλοκότερες εκείνων, που αντιμετώπισαν οι κυβερνήσεις στην Βρετανία και τη Γαλλία, δεν αποτελεί, στην παρούσα συγκυρία, λύση. Μια εθνική ανταγωνιστική στρατηγική εξόδου από το ευρώ που βασίζεται στους δύο δομικούς άξονες της υπάρχουσας πολιτικής (δημοσιονομική πειθαρχία ως μέσο για την προώθηση των ιδιωτικοποιήσεων και τη συνέχιση της φορολογικής ασυλίας του κεφαλαίου, εισοδηματική «υποτίμηση») δεν αποτελεί, εξάλλου, τίποτα περισσότερο από μια ακραία εκδοχή του παραπάνω πλαισίου.[14] Άλλωστε, το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει «ολοκληρωθεί» σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην είναι νοητή μια ανώδυνη έξοδος κράτους-μέλους από το ενιαίο νόμισμα.

Συνεπώς, η πολιτική διεξόδου από την κρίση πρέπει να προσανατολίζεται στην αναμόρφωση των όρων με τους οποίους εντάσσεται η κάθε χώρα-μέλος στην ευρωζώνη και την Ε.Ε. Η τελευταία αποτελεί προνομιακό πεδίο κοινής πάλης για την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων κεφαλαίου-εργασίας, την ανατροπή του νεοφιλελευθερισμού και την σφυρηλάτηση της δημοκρατίας. Το πραγματικό διακύβευμα των επερχόμενων εκλογών δεν είναι «ευρώ ή δραχμή»· αντιθέτως, συμπυκνώνεται στο δίλημμα νεοφιλελεύθερη λιτότητα και εξαθλίωση ή κοινωνική συνοχή, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια. Στην Ευρώπη των «αγορών», αντιπαραβάλλεται η κοινωνική Ευρώπη των λαών και της αλληλεγγύης. Η μάχη, όπως διαπιστώνει ο Σλάβοϊ Ζίζεκ, δεν δίνεται μόνο για την Ελλάδα, καθώς η χώρα μας «δεν είναι εξαίρεση. Αποτελεί ένα από τα κύρια πεδία δοκιμών ενός νέου κοινωνικο-οικονομικού μοντέλου, δυνητικά καθολικής εφαρμογής: μιας απο-πολιτικοποιημένης τεχνοκρατίας, στην οποία θα επιτρέπεται στους τραπεζίτες και άλλους ειδήμονες να κατεδαφίζουν τη δημοκρατία. Σώζοντας την Ελλάδα από τους φερόμενους ως σωτήρες, σώζουμε και την ίδια την Ευρώπη".[15]

[1] «The Endgame in Greece – How a bank run could be part of the solution», Peterson Institute for International Economics, 16 Μαΐου, 2012. http://www.piie.com/realtime/?p=2884

[2] Ηλίας Κουρλιούρος, Διαδρομές στις Θεωρίες του Χώρου: Οικονομικές Γεωγραφίες της Παραγωγής και της Ανάπτυξης (Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2001), Ντέιβιντ Χάρβεϊ, Η Κατάσταση της Μετανεωτερικότητας (Αθήνα, Μεταίχμιο, 2009).

[3] Ντόναλντ Σασούν, Εκατό Χρόνια Σοσιαλισμού: Η Δυτικοευρωπαϊκή Αριστερά στον 20ο Αιώνα (Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2001)

[4] Για τις εμπειρίες Βρετανίας και Γαλλίας, βλέπε Χρήστος Λάσκος και Ευκλείδης Τσακαλώτος, Από τον Κέυνς στη Θάτσερ, Χωρίς Επιστροφή (Αθήνα, ΚΨΜ, 2011), Ντόναλτ Σασούν, Εκατό Χρόνια Σοσιαλισμού: Η Δυτικοευρωπαϊκή Αριστερά στον 20ο Αιώνα (Αθήνα, Εκδ. Καστανιώτη, 2001), Philip Armstrong, Andrew Glyn, John Harrison, Capitalism Since 1945 (Οξφόρδη, Basil Blackwell, 1991), Rawi Abedal, Capital Rules: The Construction of Global Finance (Κέμπριτζ, HUP, 2007), Πέτρος Παπακωνσταντίνου, Επιστροφή στο Μέλλον (Αθήνα, Εκδ. Λιβάνη, 2010).

[5] Ντόναλντ Σασούν, Εκατό Χρόνια Σοσιαλισμού: Η Δυτικοευρωπαϊκή Αριστερά στον 20ο Αιώνα.

[6] Χρήστος Λάσκος και Ευκλείδης Τσακαλώτος, Από τον Κέυνς στη Θάτσερ, Χωρίς Επιστροφή.

[7] Ντέιβιντ Χάρβεϊ, Νεοφιλελευθερισμός: Ιστορία και Παρόν (Αθήνα, Εκδ. Καστανιώτη, 2007).

[8] Ντέιβιντ Χάρβεϊ, Το Αίνιγμα του Κεφαλαίου και οι Κρίσεις του Καπιταλισμού (Αθήνα, Εκδ. Καστανιώτη, 2011).

[9] Robin Blackburn, «Crisis 2.0», New Left Review, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2011.

[10] Γιάννης Μηλιός και Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος, Ιμπεριαλισμός, Χρηματοπιστωτικές Αγορές, Κρίση (Αθήνα, Εκδ. Νήσος, 2011).

[11] Ενδεικτικά, βλέπε Γιάνης Βαρουφάκης, «Πρόταση 3.0», Protagon.gr, 17 Μαΐου 2012, συνέντευξη στο Intelligent Life, Τεύχος 4, 2012, Παγκόσμιος Μινώταυρος: οι πραγματικές αιτίες της Κρίσης (Αθήνα, Εκδ. Λιβάνη, 2012).

[12] Καρλ Πολάνυι, Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός (Θεσσαλονίκη, Εκδ. Νησίδες, 2007).

[13] Χρήστος Λάσκος και Ευκλείδης Τσακαλώτος, Από τον Κέυνς στη Θάτσερ, Χωρίς Επιστροφή.

[14] Βλέπε Γιάννης Μηλιός και Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος, Ιμπεριαλισμός, Χρηματοπιστωτικές Αγορές, Κρίση, Μηλιός, Λάσκος και Τσακαλώτος, «Communist Dilemmas over the Greek-Euro Crisis: To Exit or Not to Exit?», The Trim, 22 Φεβρουαρίου, 2012

[15] Slavoj Žižek, «Save us from the saviours», London Review of Books, 7 Ιουνίου, 2012.

Ολόκληρο το άρθρο Τσίπρα στους «Financial Times»..

«Ας μην υπάρχει καμία αμφιβολία, το κίνημά μου – ο ΣΥΡΙΖΑ – δεσμεύεται  για την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη.
»Ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα είχε δίκιο όταν είπε την Παρασκευή: "Ας κάνουμε τώρα ό,τι μπορούμε για ανάπτυξη, ακόμη κι αν εξετάζουμε ακόμη το μακροπρόθεσμο σχέδιο για τη σταθεροποίηση των χρεών και των ελλειμμάτων και ας αρχίσουμε να τα μειώνουμε  με τρόπο σταθερό και λογικό ". Αυτό αρμόζει και για τη δική μου χώρα. Η ανάγκη να δοθεί μία ευκαιρία για πραγματική ανάπτυξη στην Ελλάδα και για  ένα νέο μέλλον είναι τώρα περισσότερο ευρύτερα αποδεκτή από ποτέ. 
»Πιστεύω ακράδαντα ότι θα έχουμε μία σαφή δημοκρατική εντολή από τον λαό της Ελληνικής Δημοκρατίας την Κυριακή. Με αυτήν την εντολή θα λάβουμε άμεση δράση για τον τερματισμό των διεφθαρμένων και ανεπαρκών πολιτικών και ρυθμιστικών συστημάτων που έχουν καταστρέψει την οικονομία μας τις τελευταίες δεκαετίες. Ο ελληνικός λαός επίσης προσδοκά  από εμάς να αναλάβουμε αμέσως την ευθύνη για την αποτροπή της αναπτυσσόμενης ανθρωπιστικής κρίσης στη χώρα. 
»Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μόνο πολιτικό κίνημα σήμερα στην Ελλάδα που μπορεί να αποφέρει οικονομική, κοινωνική και πολιτική σταθερότητα στη χώρα. Η σταθερότητα στην Ελλάδα βραχυπρόθεσμα θα ευνοήσει την ευρωζώνη σε μία κρίσιμη καμπή για την εξέλιξη του ενιαίου νομίσματος. Εάν δεν αλλάξουμε την πορεία μας, η λιτότητα απειλεί να μας εκδιώξει από την  ευρωζώνη, με ακόμη μεγαλύτερη βεβαιότητα. 
»Μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να εγγυηθεί σταθερότητα στην Ελλάδα, διότι δεν φέρουμε το πολιτικό φορτίο των κομμάτων του κατεστημένου, που έφεραν την Ελλάδα στην άκρη του γκρεμού. Γι' αυτόν τον λόγο, οι ψηφοφόροι στηρίζουν τη δέσμευσή μας να τραβήξουμε τη χώρα από το χείλος της καταστροφής. Θα βάλουμε τη χώρα σε νέα τροχιά ανάπτυξης μέσω μιας κυβέρνησης με διαφάνεια. 
»Η ανανεωμένη Ελλάδα θα συμβάλει στις νέες βάσεις μιας πιο ενωμένης Ευρώπης. Οι εξελίξεις στην Ισπανία το Σαββατοκύριακο επιβεβαιώνουν ότι η κρίση είναι πανευρωπαϊκή και πως ο τρόπος αντιμετώπισής της  μέχρι τώρα ήταν απολύτως αναποτελεσματικός. 
»Ο λαός της Ελλάδας θέλει να αντικαταστήσει το παλιό και αποτυχημένο μνημόνιο (όπως  υπογράφηκε τον Μάρτιο από την Ε.Ε. και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο) με ένα "εθνικό σχέδιο για την ανασυγκρότηση και την ανάπτυξη". Αυτό είναι απαραίτητο για να αποτραπεί η ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα και για να σωθεί το ενιαίο νόμισμα. Τα συστημικά δημοσιονομικά προβλήματα της Ελλάδας είναι, εν πολλοίς, πρόβλημα χαμηλών δημοσίων εσόδων. Αναρίθμητες φορολογικές ελαφρύνσεις και απαλλαγές δόθηκαν στα κατεστημένα συμφέροντα από τις προηγούμενες κυβερνήσεις, μαζί με χαμηλό πραγματικό φορολογικό συντελεστή στα προσωπικά εισοδήματα, αλλά και στο κεφάλαιο, γεγονός που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα. Το ίδιο συμβαίνει και με την ιδιαίτερα αναποτελεσματική μέθοδο είσπραξης των φόρων. 
»Σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα υστερεί σε σχέση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης ως προς τα δημόσια έσοδα (ως ποσοστό του ΑΕΠ) κατά 4%. Το δικομματικό πολιτικό σύστημα σπατάλησε δεκαετίες αγνοώντας την άμεση ανάγκη για αποτελεσματική φορολογική μεταρρύθμιση. Επικέντρωσε όλες τις προσπάθειες συλλογής εσόδων από φορολογία σε μία πηγή της φορολογίας εισοδήματος που εξαντλείται: τα νοικοκυριά μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων. 
»Βάσει του δικού μας σχεδίου ανασυγκρότησης και ανάπτυξης, δεσμευόμαστε ότι θα ακολουθήσουμε πρόγραμμα ρεαλιστικής και κοινωνικά δίκαιης δημοσιονομικής σταθεροποίησης. Η δομή αυτού του προγράμματος αποτελείται από: σταθεροποίηση των δημοσίων δαπανών περίπου στο 44% του ΑΕΠ και αναπροσανατολισμό των δαπανών ώστε να εξασφαλιστεί ότι θα πιάσουν τόπο, αύξηση των εσόδων από την άμεση φορολόγηση στο μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο (κατά περισσότερο από 4% του ΑΕΠ) κατά τη διάρκεια της τετραετίας και μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος, έτσι ώστε να εντοπίζεται ο πλούτος και το εισόδημα όλων των πολιτών και να κατανέμεται δίκαια το βάρος της φορολογίας. 
»Η έλλειψη οικονομικής διαφάνειας επικρατεί, ακόμη και ενώ οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιούνται με δάνεια από την τρόικα (Ε.Ε., ΔΝΤ και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα). Θα εξασφαλίσουμε ότι οι βιώσιμες τράπεζες θα ανακεφαλαιοποιηθούν με διαφανή τρόπο, που θα είναι πλήρως σύμφωνος με το δημόσιο συμφέρον. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσουμε ότι το συνολικό οικονομικό σύστημα θα επιστρέψει πλήρως στη σταθερότητα. 
»Ο Άρθρουρ Μίλερ κάποτε έγραψε ότι "μια εποχή μπορεί να ειπωθεί ότι τερματίστηκε όταν θα έχουν εξαντληθεί οι βασικές αυταπάτες της". Η βασική αυταπάτη για μία καλή ελληνική κυβέρνηση υπό το παλαιό καθεστώς του δικομματισμού έχει εξαντληθεί. Τώρα είναι απολύτως ανίκανη να εξασφαλίσει την επιστροφή της χώρας στην ανάπτυξη και την πλήρη συμμετοχή της στην ευρωζώνη. Αυτήν την Κυριακή, η Ελλάδα θα μπει σε μία νέα εποχή ανάπτυξης και ευημερίας».

Βαρουφάκης: Πώς γίνεται να χρεοκοπεί η Ισπανία;

Το παράδειγμα της Ισπανίας χρησιμοποιεί ο γνωστός οικονομολόγος Γιάννης Βαρουφάκης, εξαπολύοντας δριμεία κριτική στους Ευρωπαίους ηγέτες. Ο κ Βαρουφάκης μέσω του άρθρου του στο περιοδικό «HOT DOC», αναρωτιέται πως οι «γελοίες πολιτικές αποφάσεις» και οι «αγορές» οδήγησαν μια χώρα στο χείλος της καταστροφής.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο:

«Καλά εμείς. Έστω ότι είμαστε φοροφυγάδες, διεφθαρμένοι, τεμπέληδες, ελλειμματικοί από την κούνια, Ελληνάρες που απαιτούμε να ζούμε από τον ιδρώτα των λαών που παράγουν. Οι Ισπανοί όμως; Εκείνοι τι φταίνε;

- Η Ισπανία δεν είχε πλεονασματικό προϋπολογισμό λίγο πριν ξεσπάσει η κρίση;

- Η Ισπανία δεν είχε χρέος κατά πολύ χαμηλότερο της Γερμανίας λίγο πριν ξεσπάσει η κρίση;

- Η Ισπανία δεν ήταν εκείνη που πέτυχε να κάνει τους μόνους πλεονασματικούς Ολυμπιακούς Αγώνες της Ιστορίας, αφήνοντας πίσω τους μια Μπαρτσελόνα χάρμα ιδέσθαι;

- Η Ισπανία δεν ήταν εκείνη που, με παράδειγμα τη Zara, απέδειξε ότι η Ευρώπη μπορεί να παράγει προϊόντα υφαντουργίας χωρίς να χρειάζεται να μεταφέρει τις θέσεις εργασίας στην Άπω Ανατολή;

- Η Ισπανία δεν προσέφερε στη Volkswagen τα πιο επικερδή εργοστάσιά της στην Ευρώπη (εκείνα της Seat);

Κι όμως, η χώρα αυτή βρίσκεται σήμερα στην ίδια μαύρη τρύπα με εμάς. Πώς είναι κάτι τέτοιο δυνατόν, αν η κρίση οφείλεται σε κακοδαιμονίες που, δίχως αμφιβολία, χαρακτηρίζουν την Ελλάδα αλλά σε καμία των περιπτώσεων την Ισπανία;

Για μια στιγμή ας ξεχάσουμε τα δικά μας και ας αναλογιστούμε το δράμα που εκτυλίσσεται στην Ισπανία (όχι μόνο από αλληλεγγύη προς τον συμπαθή λαό της δυτικής Μεσογείου, αλλά γιατί έτσι θα καταλάβουμε καλύτερα τι μας συμβαίνει κι εμάς τώρα, αυτή τη στιγμή):

Από πέρσι το καλοκαίρι, οι ζημίες των ανόητων ισπανικών ιδιωτικών τραπεζών (που προκλήθηκαν από τζόγο στην αγορά ακινήτων) έχουν μεταφερθεί στους ώμους του ισπανικού δημοσίου, με αποτέλεσμα την ουσιαστική εκπαραθύρωση του τελευταίου από τις «αγορές».

Για να μην αναγκαστεί η EE να παραδεχθεί ότι η Ισπανία είναι η τέταρτη χώρα που «καταπίπτει», αποφασίστηκε η εξής παρανοϊκή «λύση»:

1: Η ΕΚΤ θα δέχεται ό,τι παλιόχαρτο της φέρνουν οι ισπανικές τράπεζες ως «εχέγγυο» και έτσι θα τις δανείσει πάνω από 300 δις με επιτόκιο 1%.

2: Επειδή αυτά τα χρήματα αποτελούν δανεικά, και με τα δανεικά δεν αποφεύγεται μια πτώχευση (παρά μόνο αναβάλλεται), το ισπανικό κράτος θα δανειστεί κι άλλα χρήματα (από το EFSF) με επιτόκιο περί το 4% για να τα χαρίσει στις τράπεζες (στο πλαίσιο της επανακεφαλαιοποίησης) – χωρίς βέβαια να λάβει κοινές μετοχές (κάτι που αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των κανόνων του... καπιταλισμού).

3: Λόγω όμως του 2, το ισπανικό κράτος σπρώχνεται βαθύτερα στην πτώχευση. Για να μην βουλιάξει άμεσα, σκέφτηκαν το εξής σοφό: Οι τράπεζες, την ίδια ώρα που θα παίρνουν δανεικά (κι αγύριστα) από το ισπανικό κράτος, θα του δανείζουν με επιτόκια 6% μέρος των δανεικών που παίρνουν από την ΕΚΤ με επιτόκιο 1%.

Κατανοείτε τι σημαίνουν τα παραπάνω;

Οι πτωχευμένες τράπεζες πρώτα μετέφεραν τις ζημίες τους στο ισπανικό κράτος, οδηγώντας το στην πτώχευση, κατόπιν εξασφάλισαν τόνους δανείων από την ΕΚΤ (με επιτόκιο 1%), μετά δάνεισαν ένα μέρος αυτών των χρημάτων στο... ισπανικό δημόσιο (με επιτόκιο 6%) και, παράλληλα, δανείζονται από το ισπανικό δημόσιο κι άλλα χρήμα τα οποία ο Ισπανός φορολογούμενος δανείζεται από το EFSF.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο απαράβατος όρος για να επιτραπεί στην Ισπανία αυτή η «λύση» είναι η επιβολή λιτότητας, που θα συρρικνώσει κι άλλο το εθνικό εισόδημα, από το οποίο το κράτος θα πρέπει να αντλήσει τους φόρους που απαιτούνται για την αποπληρωμή όλων αυτών των δανείων που έχει φορτωθεί ο ισπανικός λαός εκ μέρους των τραπεζιτών.

Όταν, λοιπόν, Ευρωπαίοι συνάδελφοι, δημοσιογράφοι και πολιτικοί, δακτυλοδείχνουν την Ελλάδα επειδή τόλμησε να πει όχι στο ευρωπαϊκό «σχέδιο» καταπολέμησης της κρίσης, τους απαντώ χωρίς περιστροφές: Θα παραδεχθώ ό,τι θέλετε, αλλά μόνο όταν μου εξηγήσετε, στη βάση του Ορθού Λόγου, «τι στο διάβολο κάνετε στην Ισπανία;».